لک‌لک سیاه؛ مهمان کم‌پیدای آبگیرهای امن

هفته پیش یکی از علاقمندان طبیعت با پیامی در یکی از پیام رسان ها، خبر مشاهده اش و ثبت "لک لک سیاه" در آسمان کاشمر را به من منتقل کرد.
این دومین سال پیاپی است که این گونه در کاشمر و در منطقه حفاظت شده سیدمرتضی رصد می شود.
در میان پرندگان مهاجر ایران، لک‌لک سیاه با نام علمی Ciconia nigra با وجود این که نگرانی از جمعیت آن در جهان وجود ندارد یکی از کمیاب‌ترین و رازآلودترین گونه‌هاست.
برخلاف لک‌لک سفید که به زندگی در نزدیکی روستاها و شهرها خو گرفته است، لک‌لک سیاه پرنده‌ای گوشه‌گیر است و سکوت طبیعت، رودخانه‌های کوهستانی و دره‌های دور از دسترس را برای زندگی ترجیح می دهد. شاید همین رفتار محتاطانه سبب شده که مشاهده آن برای پرنده‌نگران و دوستداران طبیعت، رویدادی ارزشمند و به‌یادماندنی باشد.

لک‌لک سیاه پرنده‌ای بزرگ با قامتی نزدیک به یک متر و فاصله دو سر بالی حدود ۱۸۰ تا ۲۰۰ سانتی‌متر است. پرهای بدن آن در نگاه نخست سیاه به نظر می‌رسند، اما زیر نور خورشید، درخششی سبز و ارغوانی پیدا می‌کنند. شکم سفید، منقار بلند و پاهای قرمز، زیبایی این پرنده را دوچندان کرده است.
همکاران و کارشناسان خبره استانی به من گفتند این گونه در استان بیشتر به‌صورت مهاجر عبوری و تابستانه دیده می‌شود و در برخی مناطق شمالی استان نیز زادآوری محدودی گزارش شده است.
لک‌لک سیاه هنگام مهاجرت از مسیرهای طبیعی کشور عبور کرده و در کنار رودخانه‌ها، تالاب‌ها، سدها و آبگیرهای طبیعی برای استراحت و تغذیه فرود می‌آید. ماهی، دوزیستان، خزندگان کوچک، حشرات و آبزیان، مهم‌ترین غذای این پرنده را تشکیل می‌دهند.
مشاهده لک‌لک سیاه در مناطقی مانند کاشمر از این نظر اهمیت دارد که نشان می‌دهد هنوز بخشی از زیستگاه‌های طبیعی منطقه، به‌ویژه رودخانه‌ها، آبگیرها و مناطق کوهستانی کیفیت، امنیت و بکر بودن لازم را برای پذیرایی از پرندگان حساس و با احتیاطی چون این گونه برخوردار است.
به همین علت متخصصان اروپایی "لک لک سیاه" را "گونه ی چتر" در زیست بوم رودخانه ای قلمداد می کنند؛ یعنی گونه ای که با حمایت و حفاظت از آن، زیست بوم و سایر گونه ها نیز در این چتر حمایتی، حفظ می شوند.
با وجود ارزش فراوان، لک‌لک سیاه با تهدیدهایی مانند تخریب زیستگاه، کاهش منابع آب، آلودگی رودخانه‌ها، مزاحمت انسانی و تغییرات اقلیمی روبه‌روست.
یکی از خصوصیات این پرنده وفاداری آن به آشیانه است یعنی اگر شرایط مساعد باشد، پرنده بارها به آشیانه اولیه و حتی تالاب و دره محل اقامتش بر می گردد.
لک‌لک سیاه تنها یک پرنده زیبا نیست؛ بلکه سفیری از طبیعت بکر است. پرنده ای که هرساله، مسیر اروپای شمالی و مرکزی را هزاران کیلومتر تا شمال آفریقا و شبه جزیره عربستان طی می‌کند و هر بار که این پرنده بر فراز آسمان ایران دیده می‌شود، پیامی روشن با خود دارد: تا زمانی که رودخانه‌ها زنده، تالاب‌ها پویا و کوهستان‌ها امن باشند، امید به تداوم حیات نیز زنده خواهد ماند.