پرنده ای که از ابزار استفاده می کند.

در طبیعت، هر موجودی نقشی ویژه بر عهده دارد. برخی شکارچی‌اند، برخی گرده‌افشانی می‌کنند، برخی کنترل جمعیت حشرات را برعهده دارند و برخی دیگر مسئول پاکسازی محیط هستند. مجموعه ای پیچیده و در هم تنیده از روابط از جمله روابط غذایی در زنجیره ای به هم تنیده که در هر رشته آن هم رفتار ما در آن موثر است و هم حیات و زیست ما را تحت اثر خود قرار می دهد. کرکس مصری با نام علمی Neophron percnopterus یکی از مهم‌ترین پاکبانان طبیعت به شمار می‌رود؛ پرنده‌ای که اگرچه کمتر مورد توجه قرار گرفته، اما نقش آن در حفظ سلامت اکوسیستم‌ها بسیار حیاتی است.

نام "کرکس مصری" تنها به محل زندگی آن اشاره ندارد بلکه نام "مصری" بر این گونه بیشتر ریشه ای تاریخی و مذهبی دارد. این پرنده در اسطوره شناسی مصر و خطوط هیروگلیف مصر باستان جایگاه ویژه ای داشته و پرنده ای مقدس بوده است لذا اروپاییان با دیدن این پرنده نام مصری را بر آن اطلاق کردند. با این حال "کرکس مصری" در گستره وسیعی از شمال آفریقا، جنوب اروپا، خاورمیانه و از جمله ایران یافت می شود و البته ایران به دلیل جمعیت زادآور مهمی که در آن وجود دارد نزد پژوهشگران بین المللی از مناطق کلیدی بقای این گونه در جهان به شمار می رود. کرکس مصری کوچک‌ترین گونه کرکس‌های ایران است. این پرنده با پرهای سفید مایل به کرم، شاه‌پرهای سیاه و صورت زردرنگ بدون پر، ظاهری متمایز دارد. طول بال‌های باز آن به حدود ۱۷۰ سانتی‌متر می‌رسد و به کمک جریان‌های گرم هوا ساعت‌ها بدون بال‌زدن بر فراز کوهستان‌ها و دشت‌ها پرواز می‌کند.

حضور این گونه در بسیاری از مناطق کوهستانی و نیمه‌خشک ایران از جمله ارتفاعات ترشیز ثبت شده است. تیرماه 98 در خلیل‌آباد از آن تصویر گرفتم و از محیطبانان کاشمر نیز شنیدم که بارها آن را در ارتفاعات این شهرستان دیده اند. کرکس مصری برخلاف تصور عمومی، شکارچی فعالی نیست و بیشتر از لاشه حیوانات تغذیه می‌کند. به همین دلیل، یکی از مهم‌ترین عوامل طبیعی در جلوگیری از انتشار بیماری‌ها و پاکسازی محیط محسوب می‌شود. حذف سریع لاشه‌ها از طبیعت، مانع تکثیر عوامل بیماری‌زا شده و به حفظ بهداشت اکوسیستم کمک می‌کند.

کرکس مصری از هوش قابل توجهی نیز برخوردار است. این پرنده از معدود پرندگان جهان است که توانایی استفاده از ابزار را دارد. مشاهده شده است که برای شکستن تخم‌های بزرگ، سنگی را با منقار برداشته و بر روی تخم رها می‌کند تا پوسته آن شکسته شود.

با وجود اهمیت فراوان، جمعیت کرکس مصری در دهه‌های اخیر کاهش یافته است. مسمومیت ناشی از طعمه‌های آلوده، برق‌گرفتگی در خطوط انتقال نیرو، تخریب زیستگاه‌ها و کاهش منابع غذایی از مهم‌ترین تهدیدهای این گونه ارزشمند به شمار می‌روند. به همین دلیل این پرنده در آخرین فهرست منتشر شده طبقه بندی حفاظتی مهره داران کشور در گروه گونه‌های در معرض خطر انقراض قرار گرفته است.

حفاظت از کرکس مصری تنها حفاظت از یک پرنده نیست؛ بلکه پاسداری از یکی از مهم‌ترین حلقه‌های زنجیره سلامت طبیعت است. هر کرکس مصری که بر فراز آسمان ایران پرواز می‌کند، نقشی مؤثر در پاکیزگی و پایداری محیط زیست ایفا می‌کند. شناخت و حمایت از این پرنده ارزشمند، گامی مهم در حفظ تنوع زیستی و سلامت اکوسیستم‌های کشور خواهد بود.