حفظ میراث تاریخی کاشمر و هوّیت فرهنگی این دیار
میراث تاریخی، حافظهی جمعی و سرمایهی فرهنگی است
هر شهر و روستا را نمیتوان با بناهای نوسازش بررسید و به هوّیت آن دست یافت. درواقع بناهای تاریخی بهجا در هر سامانی نشانگر پیشینه، هوّیت، تفکر، اقلیم، ساختارهای اجتماعیمذهبی و فرهنگی بهحساب میآید. بناهایی که بار فرهنگی هر شهر و روستا را به دوش میکشد در واقع شناسنامهی آن دیار است. بنای تاریخی نهتنها از منظر تاریخی مورد توجه قرار میگیرد، بلکه بخشی از خاطرات جمعی شهروندان نیز محسوب میشود. آنها نه بهمثابهی سنگ و آخر و خشت و گل، که آیینهی تمامنمای بخشی از فرهنگ، تاریخ، تمدن و سبک زندگی گذشتگان است.
شهر کاشمر و در نگاهی وسیعتر ترشیز که متشکل از چهار شهرستان است، دارای پیشنهای گرانسنگ و ارزمند است و این ارزش نه از نگاهی متعصبانه که از تعقل و تأمل در تاریخ آن نشأت میگیرد.
کاشمر شهری است که از نگاه تاریخی باید آن را پر از رمز و راز برشمرد. شهری که از گذشتههای دور ملجأ و مأمن علما، شاعران، نویسندگان و پژوهندگان گوناگون بوده است و تا امروز نیز چنین است که از دیرباز بوده؛ گویشها، آداب و رسوم، معماری، مراسمهای مختلف سوک و شادی، مناسبتهای مختلف خود نشاندهندهی این عمق تاریخی و فرهنگی است.
معماری این منطقه گرچه در ادوار مختلف دستخوش زمینلرزههای مختلف شده و اثری از آثار مهم آن بهجا نمانده، اما آن چه نیز بهجا مانده خود میتواند امتداد و ادامهی تفکری ژرف و عمیق باشد.
کاشمر گرچه با وجود مدرسهی علمیه حاجسلطانالعلما، بیچونوچرا محلی برای گردهمآیی اهل تفکر بوده، که این همه را نیز در حوزههای دیگر هم میتوان یافت؛ اما چرا مدرسهی حاجسلطان برایمان مهم است؟ از این جهت که این مدرسه خود میتواند نمادی از علاقه و دلبستگی مردم این دیار به کسب علم و معرفت و شریعت باشد. بهبیانی دیگر سند متقن م مستدلی برای اثبات این مدعاست که خود میتواند حلقهای از حلقههای گمشدهی دلدادگی به تحصیل در کاشمر بهحساب آید.
وجود مساجد ارزشمند تاریخی، مدرسهی علمیه و امثال اینها خود نشاندهندهی فعالیتهای مختلف فرهنگی و اجتماعی است که در بدونشک در گذشته سامانی دیگرگونه داشته است؛ چرا که در نبود رسانههای جمعی و فردی، این مساجد و مدارس علمیه بوده بار ترویج فضایل اخلاقی و انسانی را بردوش کشیده است.
در تاریخ ۲۹ خرداد ۱۴۰۳ زلزلهای به بزرگی 5 ریشتر کاشمر و مناطق اطراف آن را لرزاند. در پی این زمینلرزه به بسیاری از بناهای تاریخی ارزشمند این شهرستان آسیبهای جدی وارد شد. مدرسهی علمیهی حاجسلطانالعلما، مسجد جامع کاشمر، مسجد حاجیجلال، مقبرهی افتخارالتجار از جمله آثاری بود که در این حادثه آسیب دید. تخریب یا بیتوجهی به این بناها میتوانست به معنای از بین رفتن بخشی از هویت تاریخی شهر باشد. با این حال، آغاز عملیات مرمت و تخصیص بودجهی لازم، روزنهی امیدی برای حفظ این میراث ارزشمند گشود. آنچه امروز در کاشمر آغاز شده، تنها تعمیر چند دیوار و گنبد نیست؛ بلکه تلاشی است برای زنده نگه داشتن ریشههای تاریخی و فرهنگی این شهر.
از این رهگذر، خبر آغاز مرمت این بناها، آن هم با پیگیری مسئولان و اختصاص بودجهای درخور، برای مردم کاشمر و علاقهمندان به میراث فرهنگی، خبری خوش و امیدبخش است. در ادامه نگاهی دقیقتر خواهیم داشت به هر یک از این بناها و اهمیت مرمتشان.
مرمت مدرسهی علمیه حاجسلطانالعلما؛ بازسازی قلب علمی کاشمر
مدرسهی علمیه حاجسلطانالعلما یکی از بناهای شاخص مذهبی-آموزشی کاشمر است که طی سالها تا روزگاری نزدیک، مرکز پرورش طلاب و روحانیون بسیاری بوده است. این مدرسه نهتنها یک مرکز آموزشی، بلکه بخشی از حافظهی علمی و اجتماعی شهر است. زلزلهی خردادماه، آسیبهای جدی به این بنا وارد کرد و خطر نابودی آن بسیار نزدیک بود. خوشبختانه با تخصیص بودجهای نزدیک به ۴ میلیارد تومان و جذب نیمی از آن، روند مرمت آغاز شده است. بر اساس برنامهریزی، ۲ میلیارد تومان تاکنون تأمین شده و بخش عمدهای از کار در جریان است. همچنین برای سال آینده نیز یک میلیارد و نهصد میلیون تومان دیگر پیشبینی شده تا این طرح بهطور کلی تکمیل شود. مرمت این مدرسه، به معنای بازگرداندن حیات به بخشی از تاریخ علمی کاشمر است؛ بنایی که همواره در متن زندگی فرهنگی شهر حضور داشته و امروز با مرمت دوبارهاش میتواند به کارکرد تاریخی خود در ساحت و قامتی دیگر بازگردد.
مسجد جامع کاشمر؛ بازسازی بنای ثبتی و نماد هویت شهری
مسجد جامع کاشمر نیز یکی از مهمترین بناهای ثبت ملی شده در این شهر است که همواره کانون برگزاری آیینهای مذهبی و اجتماعی بوده. آسیبهایی که زلزله به این مسجد وارد کرد، میتوانست به مرور حیات اجتماعی و مذهبی شهر را تحتالشعاع خود قرار دهد. با این حال، مرمت سریع و اصولی این بنای ارزشمند نشان داد که حفظ میراث تاریخی تنها در گرو اعتبارات مالی نیست، بلکه به همت و دغدغهی مسئولان و مردم نیز وابسته است. مسجد جامع کاشمر پس از مرمت، بار دیگر جایگاه تاریخی خود را بازیافته است و میتواند همچون گذشته، میزبان نمازگزاران و آیینهای مذهبی باشد. مرمت این مسجد، در حقیقت مرمت روح جمعی یک شهر است.
مقبرهی افتخارالتجار؛ بازگرداندن هویت به بازار تاریخی
پس از آفغاز مرمت مدرسهی حاج سلطان کاشمر، انتظار میرود که مرمت مسجد حاجیجلال نیز آغاز گردد.
از نگاهی دیگر، در کنار بناهای مذهبیتاریخی، آثار عامالمنفعه و مقابر شخصیتهای تاریخی نیز بخشی جداییناپذیر از هویت شهری است. مقبرهی افتخارالتجار که در بازار روز کاشمر واقع است، نمونهای روشن از این دست بناهاست. این مقبره نهتنها یادمانی برای یک شخصیت اثرگذار در تاریخ اقتصادی و اجتماعی شهر بهحساب میآید، بلکه به واسطهی موقعیت مکانیاش، بخشی از حیات روزمرهی مردم را نیز تشکیل میدهد. مرمت این مقبره و بازگشایی دوبارهی آن، به معنای بازگرداندن هویت به یکی از نقاط شاخص بازار کاشمر است. حالا که این بنا مرمت و به بهرهبرداری رسیده، میتواند هم جاذبهای تاریخی باشد و هم نشانی از پیوند اقتصاد و فرهنگ و مذهب در گذشتهی این شهر داشته باشد.
مرمت به مثابه پاسداری از ریشهها
حفظ و مرمت بناهای تاریخی، صرفاً یک پروژهی عمرانی نیست. این کار، پاسداری از ریشهها و هویت فرهنگی است؛ کاری که نسل امروز انجام میدهد تا آیندگان بتوانند گذشتهی خود را لمس کنند. کاشمر با قدمت تاریخی و فرهنگیاش، شایستهی آن است که بناهای ارزشمندش همچون مدرسهی علمیه حاجسلطانالعلما، مسجد جامع و مقبرهی افتخارالتجار و مسجد حاجی جلال زنده و پایدار بمانند. امروز که با تخصیص بودجه و آغاز عملیات مرمت، امید به حفظ این آثار جان گرفته، میتوان امیدوار بود که کاشمر نهتنها تاریخ خود را از دست نخواهد داد، بلکه با معرفی این بناها به گردشگران، سهمی بزرگتر در صنعت گردشگری و اقتصاد فرهنگی کشور نیز ایفا خواهد کرد؛ از جانب دیگر باید چشم امید به اداراتی همچون اوقاف و امور خیریه کاشمر دوخت تا توجه ویژهای به بناهای تاریخی و ثبتی، اما موقوفهی خود داشته باشد. چراکه میتواند از همین راه و حفظ شئون وقف، در چرخهی پرسود و جاذب سرمایهی گردشگری نقشی مهم داشته باشد. توجه به بناهای تاریخی و نیز تخصیص بودجهای در راستای حفظ و نگهداری این بناها از سوی این اداره، میتواند تبدیل به فرصتهای اقتصادی مهم و سودآور گردد.
.JPG)
نوشتن نظر:
ارسال پاسخ