به یاد مدرس، نیم نگاهی به دو نطق در مجلس

هر بد که می کنی تو مپندار آن بدی
ایزد فرو گذارد و گردون رها کند
قرض است کارهای بدت پیش روزگار
در هر کدام عصر که خواهد ادا کند
عطار نیشابوری
دهم آذر را به لحاظ شهادت بزرگ مرد عرصه دین و سیاست شهید آیت الله سید حسن مدرس، روز مجلس نامیده‌اند، مردم شهرستان کاشمر همه ساله، در دهم آذرماه، میزبان رئیس نایب رئیس و برخی نمایندگان مجلس و دولت مردانی هستند که به پاس احترام به شهید مدرس رنج راه را بر خود هموار می‌کنند و در مراسم باشکوه بزرگداشت شهید مدرس که به همت آستان قدس رضوی و مسئولین استانی و شهرستانی ونماینده وقت در شهر کاشمر در محل آرامگاه شهید مدرس برگزار می گردد شرکت می کنند.
اگر به اتفاقاتی که در فاصله زمانی بین تشکیل اولین دوره مجلس شورای ملی در ۱۴ مهر 1285 پس از فراگیر شدن نهضت مشروطه، تا ایجاد اولین دوره مجلس شورای اسلامی در ۲۴ اسفند 1358 پس از پیروزی انقلاب اسلامی بنگریم، به این نتیجه می رسیم که ملت ایران برای دستیابی به آزادی، فراز و نشیب‌های متعددی حداقل در ۴ دوره مشخص را در این فاصله ی زمانی تجربه کرده است و در این مسیر به خاطر مبارزه با استبداد و کسب آزادی، گروهی از روحانیون و روزنامه‌نگاران و آزادی خواهان، در طول این مدت یا به بند کشیده شده اند و یا شهید شده اند و جانشان را در راه ایمانشان نثار کرده اند.
ناصرالدین شاه قاجار ۵۰ سال بر ایران حکومت کرد که معروف است به دوران استبداد ناصری، مرگ ناصرالدین شاه در سال ۱۲۷۵ هجری شمسی تاوان ظلم و ستم هایی بود که نایب السلطنه کامران میرزا به میرزا رضای کرمانی کرده بود، با مرگ ناصرالدین شاه و برملا شدن برخی حقایق و انتشار آن زمینه انقلاب مشروطیت فراهم گردید. متاسفانه، روحیه استبدادی حاکم بر دربار قاجار اجازه نداد که محمدعلی شاه به آرمانهای آزادیخواهانه ی مشروطه‌خواهان وفادار بماند، پایان این دوره شاهد جانفشانی سید جمال واعظ، ملک‌المتکلمین و میرزا جهانگیرخان صوراسرافیل هستیم، کسانی که با نثار جان خود بهای برملا ساختن فجایع ۵۰ ساله استبداد ناصری را پرداخت کردند.
دومین دوره را می توان سقوط محمدعلی شاه و پایان استبداد صغیر عنوان کرد که ماحصل نهایی آن، منجر به روی کار آمدن رضا شاه گردید و پایان این دوره را رضاخان پهلوی با قتل بزرگمردانی جان بر کف مانند سید حسن مدرس، میرزاده عشقی، فرخی یزدی، اشرف الدین گیلانی- نسیم شمال - و.... رقم زد.
شهید آیت الله سید حسن مدرس بنا به گفته ی همه مورخان و صاحب‌نظران حقگوی تاریخ معاصر ایران، نقشی گرانقدر در دفاع از دستاوردهای جنبش مشروطیت و استقلال میهن و مخالفت با سلطه بیگانگان و عوامل بومی شان ایفا نموده است، برای نمونه بد نیست نگاهی بیندازیم به دونطق در جلسه پنجشنبه ۱۲ میزان ۱۳۰۱ در مجلس که به ریاست مؤتمن الملک تشکیل شد، در این جلسه معتمد التجار برحسب وقتی که قبلاً گرفته بود مطالبی بیان کرد، به گوشه ای از سخنان وی توجه کنید: « متاسفانه، می بینیم نسبت به امورات اساسی مملکت و حملاتی که به اساس و ارکان آزادی و مشروطیت در این پایتخت می شود، مجلس ساکت و نمایندگان محترم توجه مخصوصی نمی‌فرمایند، جلسات گرانبهای مجلس تمام صرف جزئیات شده و اوقات ذی قیمت نمایندگان تلف می شود، ترتیبات حالیه بنده را حق می دهد که نسبت به اوضاع حاضره بدبین باشم، مجلس که حامل و ناظر قوانین اساسی است دلسرد، شاه که حافظ نگهبان قانون اساسی و اصول مشروطیت است در خارج، دیگران در حالت بی تکلیفی اهالی و موکلین به خیال اینکه وکیل شان در مجلس است و برای آن‌ها کار می‌کند رفته به فراغت خاطر، برای نتیجه اقدامات منتظر نشسته، یک مرتبه ملتف خواهند شد که خاک بر سرشان شده است مادامی که قانون اساسی اینقدر زیر پا انداخته شده و ابداً نشانی از او دیده نمی‌شود، ما و شما وضع قوانین را برای کی می کنیم و کدام هیئت دولت مجری آن خواهد بود، به هر محفل و اجتماعی که می رویم و با هر کسی که ملاقات می کنیم از سکوت مجلس و مجلسیان شکایت می‌کنند. »
پس از نطق معتمدالتجار، مدرس پشت تریبون رفت، و در تایید سخنان معتمدالتجار چنین گفت : فرمایشاتی که نماینده محترم فرمودند مشتمل بر چند فقره بود، یکی وجود معایبی بود که همه تصدیق می کنیم، زیادی از آن حدی که فرمودند، و اما در کارهای دیگر ما بر هرکس قدرت داریم، از رضاخان هم هیچ ترس و واهمه نداریم، ما قدرت داریم پادشاه را عزل کنیم، رئیس الوزرا را بیاوریم، سوال کنیم، استیضاح کنیم، عزل کنیم و همچنین رضاخان را استیضاح کنیم عزل کنیم، می روند در خانه شان می نشینند، قدرتی که مجلس دارد هیچ چیز نمی تواند مقابلش بایستد، شما تعیین صلاح بکنید، مجلس بر هر چیزی قدرت دارد، آقای وزیر جنگ منافعی دارد و مضاری هم دارد، اینها را باید سنجید، دید منافعش بیشتر است یا مضارش و الا برای مجلس که سلطنت را تغییر می دهد و کارهای بزرگ تر می کند

تغییر دادن وزیر جنگ کاری ندارد شما بنشینید تعیین صلاح و فساد را بکنید، بنده می خواستم این عرایض را در اتاق تنفس بکنم ولی حالا عرض می‌کنم که دو صد گفته چون نیم کردار نیست، هی لایحه بخوانید، حائری زاده هم بگوید احسنت، اینها کار نیست، صلاح و فساد را بسنجید و عمل کنید، بنده تقدیس می کنم این مجلس را که از اول خدماتی کرده اند و لااقل ضرری نرسانید اند، اما در مسئله ای که طرف دولت است دو هفته قبل عرض کردم که قوام السلطنه را بیاورید، از او سوال نمایید قدما گفته اند که چند کس دعایشان مستجاب نمی‌شود، یکیش کسی است که نفرین می کند در حق نوکرش، زیرا وقتی از او راضی نبود بایستی اخراجش کند، ما اگر اتفاق داشته باشیم هیچ قوه در مقابل ما، برای صلاح مملکت نمی تواند عرض اندام کند.

سید علیرضا نبوی ثالث