تنوع گونهای ترشیز را دریابیم.
آنها را در غربی ترین مرزهای ترشیز، پس از گذر از روستای "درونه" به سمت "استان سمنان" و شهر "بیارجمند" جایی که بوتههای قیچ "دشت لاغری" را سبزپوش می کند، بارها و بارها دیده ام. شاهد دویدن و پریدنشان را از این سو به آن سو بوده و صدای دلنشین و زیبایش را شنیدهام.
پرندگانی جسور، باهوش از خانواده کلاغها که رنگ و آوازشان با کلاغ و زاغهایی که می شناسیم تفاوت دارد.
به آنها "زاغ ایرانی" می گویند و پرنده ملی ایران است، زیرا هنوز رکورد مشاهده ای خارج از مرزهای ایران نداشته است.
معتقدم زاغ بور در دو کشور همسایه شرقی نیز امکان مشاهده و ثبت دارد، به همین دلیل هم سالها قبل به هم کلاسیام که اهل کشور افغانستان بود پیشنهاد دادم تا در کشورش به دنبال ثبت و مشاهده "زاغ ایرانی" یا "زاغ بور" باشد تا اولین ثبت رسمی و علمی این پرنده را در قالب پایان نامه دانشگاهی و به نام خودش در آنجا رقم بزند، اما حیف که اتفاقات سیاسی کشورش اجازه این کار را به او نداد.
با این وصف زاغبور (Podoces pleskei) هنوز پرنده منحصربهفرد ایران است که بهحق میتوان آن را نماد حیات در کویر دانست و چون در هیچ جای دیگری از جهان یافت نمیشود؛ به همین دلیل از دیدگاه علمی، گونهای اندمیک (بومی مطلق) محسوب میشود.
زاغبور اندامی کشیده دارد و طول بدنش حدود ۲۵ سانتیمتر است. رنگ پر و بال آن چون بسیاری زیستمندان کویر، ترکیبی از خاکی و نخودی است که بهخوبی با رنگ خاک کویر سازگار شده و نوعی استتار طبیعی را فراهم کرده است. دمش بلند و منقار خمیدهاش به رنگ سیاه براق است. در پرواز، سفیدی سطح زیرین بالها بهوضوح دیده میشود. لکه مثلثمانند زیر گلویش تمایز پرندگان بالغ از نابالغ ها است. جوجه زاغ ها تا بلوغ و به مرور دارای این نشانه می شوند.
پراکندگی زاغبور محدود به مناطق مرکزی و شرقی ایران مانند حاشیه جنوبی منطقه ترشیز است و به جز بیابانهای خراسان رضوی و جنوبی، یزد، سمنان، کرمان، اصفهان و فارس هم مشاهده شده اند. کاهش پوشش گیاهی و زیستگاه به علت خشکسالی های متمادی، چرا و تخریب و تغییر کاربری آنها، تهدید جدی برای بقای زاغبور محسوب میشود. بر اساس طبقهبندی IUCN، این پرنده در فهرست گونههای نزدیک به تهدید (Near Threatened) قرار دارد.
این پرنده معمولاً بهصورت منفرد و گاهی جفت یا بندرت گروههای کوچک در بوتهزارهای قیچ، گز و تاغ، تپههای شنی و دشتهای بیابانی دیده میشود. بسیار قلمرو طلب است و در فصل جفتگیری این خصیصه تشدید می شود.
پرنده کنجکاو، پرتحرک و هوشمند کویراز حشرات، لاروها، دانهها و گاهی میوههای کوچک تغذیه میکند. لانهاش را معمولاً در شکاف بوتههای خشک یا زیر بوتهها میسازد و تخمهایش و انباری از غذاهایی را که یافت می کند با دقت زیادی پنهان میکند و با این کار ناخواسته سبب پراکنش و وسعت بیشتر جنگل تاغ و قیچ زار می شود.
بوته قیچ و زاغبور دو یار جدانشدنی و اعجاب انگیز کویر ایران هستند. پس در شماره بعدی به این اعجوبه گیاهی بیابانهای ترشیز می پردازم.
.JPG)
نوشتن نظر:
ارسال پاسخ