محرم امسال؛ وقتی نوحهها بوی وطن گرفتند
امیل دورکیم، جامعهشناس فرانسوی، معتقد بود که آیینها و مراسمها برای حفظ پیوندهای اجتماعی ضروریاند. او میگفت مراسمها، چه مذهبی مثل عزاداری محرم یا عرفی مثل جشن سال نو، باعث میشوند افراد یک جامعه احساس تعلق به یکدیگر پیدا کنند. به نظر دورکیم، این آیینها مانند چسبی هستند که افراد را به هم متصل میکند و ارزشهای مشترک جامعه را تقویت میکند.
آنتونی گیدنز، جامعهشناس معاصر، به آیینها از زاویهای دیگر نگاه میکند. او معتقد است که آیینها و رسمها نه تنها همبستگی ایجاد میکنند، بلکه فرهنگ و هویت یک جامعه را بازتولید میکنند. به عبارت ساده، این مراسم کمک میکنند که سنتها و ارزشهای یک جامعه از نسلی به نسل دیگر منتقل شوند. گیدنز میگوید آیینها به ما کمک میکنند تا در دنیای پرسرعت و متغیر امروزی، حس ثبات و معنا را حفظ کنیم.
ایرانیان و گرامی داشت محرم
سال های سال است که ایرانیان در ماه محرم، با صدای زنجیر و سنج، با چشمای اشکبار، با روضه و ندبه، خاطره شهادت امام حسین(ع) و یاران او وخاطره اسارت امام سجاد(ع) و زینب کبری(س) و همراهان را زنده نگه می دارند.
یکی از کارشناسان مذهبی معتقد است از فردای واقعه عاشورا واکنشهای ایرانیان به این واقعه آغاز میشود و با گذشت سالها و قرنها به مرور این واکنشها تنوع پیدا میکند. عاشورا به لحاظ تاریخی رخدادی یگانه و محدود به زمان و مکان است؛ اما در کنار این عاشورای تاریخی یک عاشورای پدیداری هم وجود دارد که حاصل انباشت تفسیرهایی است که ما ایرانیان از این واقعهی تاریخی داشتهایم. این تفسیرها باعث به وجود آمدن رویکردهای مختلفی از جمله رویکرد اسطوره ای، رویکرد عارفانه، رویکرد آیینی ، رویکرد عاطفی و رویکرد هنجاری شده است که بی شک عوامل پیچیده و در هم تنیده ای باعث به وجود آمدن این تفسیرها شده است.از عوامل موثر بر این تفاسیر می توان به نحوه تفکر فرهیختگان در هر دوره، دیدگاه مردم درباره دین، وجود شرایط جنگ یا صلح، بروز بیماریهای فراگیر، پیدایش جریانهای مختلف فرهنگی، اعتقادی، فقهی، سیاسی اشاره کرد.
هر یک از این رویکردها در طی زمان تاثیر خود را بر فرهنگ مردم هم گذاشته است. یکی از این اثرات ایجاد فرهنگ خودباوری است. این درس در سیاست دفاعی ایران، به ویژه در جنگ تحمیلی، نقش مهمی ایفا کرد. ایران در شرایطی که تحت تحریم های شدید بین المللی قرار داشت و از حمایت نظامی کشورهای دیگر محروم بود، با تکیه بر خودباوری و استفاده از منابع داخلی، توانست در برابر رژیم بعثی عراق - که به انواع حمایت های قدرت های بزرگ و کوچک جهان در شرق و غرب عالم مجهز بود - مقاومت کند.
جنگ 12 روزه و تاثیر فرهنگ عاشورایی
نهضت عاشورا نشان داد چگونه یک واقعه تاریخی می تواند به یک گفتمان پویا و تاثیرگذار در جهان معاصر تبدیل شود.
تنها چند روز از پایان جنگ ۱۲روزه ایران و رژیم صهیونیستی میگذرد؛ جنگی که با تجاوز مستقیم دشمن به حریم آسمان ایران آغاز شد و با پاسخ قاطع و هوشمندانه نیروهای مسلح جمهوری اسلامی، با اعلام آتشبس از سوی آمریکا و اسرائیل پایان یافت. اما این پایان نظامی، لزوماً پایان التهابات اجتماعی، رسانهای و روانی برای مردم نبود. در چنین شرایطی، محرم از راه رسید و مردم با رویکردی جدید در این مراسم حاضر شدند.به نظر می رسد رویکردی که امسال و بعد از جنگ 12 روزه به وجود آمده است. رویکرد همبستگی ملی مذهبی در ساحت فرهنگی و باز تولید آموزه های آن است.
ماه محرم امسال با نوحههای ملّی - دینی آغاز شد
تعدادی از مداحان در مراسم محرم اشعاری صریح از «ایران»، «وطن» و شهدای جنگ اخیر را به کار گرفتهاند.
محمود کریمی در نخستین شب محرم، نوحهای اجرا کرد که صراحتاً با نام «ایران» و مضمون وطندوستی همراه بود. او بخشی از سرود مشهور «ای ایران» با صدای مرحوم استاد محمد نوری را در قالب نوحه خواند:
«ایران ایران، در روح و جان من میمانیای وطن»
این اجرا پاسخی عاطفی به فضای سوگوار کشور پس از شهادت هموطنان ایرانی و حملات دشمن بود. ویدئوی آن در شبکههای اجتماعی بهطور گسترده بازنشر شد و مورد استقبال مخاطبان قرار گرفت.
حالا خواندن از ایران در هیئت، نه از فرم بیرون میزند و نه از محتوا. اتفاقاً هر کاری جز این انجام شود، غلط است و درک اشتباه از دستگاه حسینی.
به غیر از این مورد، آثار بسیار دیگری را میتوان یافت که در گوشهگوشه ایران خوانده و در فضای مجازی دیده شدهاند. مثل شعر «ایران، فدای اشک و خنده تو» سروده زندهیاد افشین یداللهی که در مسجد دلگشای برازجان خوانده شد یا نوحههایی که در سینهزنیهای شهر یزد خوانده شد.
.JPG)
نوشتن نظر:
ارسال پاسخ